هگمتانه، گروه اقتصاد و بازار: همدان امسال با حدود ۲۰ هزار هکتار سطح زیرکشت، در مجموع حدود ۸۴۰ هزار تن سیب‌زمینی تابستانه و پاییزه تولید خواهد کرد؛ رقمی که نشان می‌دهد این محصول همچنان یکی از پایه‌های مهم کشاورزی استان است. اما حفظ این تولید، فقط به سطح زیرکشت و عملکرد مزرعه وابسته نیست؛ الگوی کشت، آب، بازار و نحوه عرضه حلقه‌های به‌هم‌پیوسته این زنجیره‌اند.
اجرای الگوی کشت در شرایط محدودیت منابع آبی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. کشاورزی همدان با کاهش منابع آب روبه‌روست و ادامه تولید سیب‌زمینی باید با مدیریت مصرف آب، استفاده از فناوری‌های نوین و افزایش بهره‌وری همراه باشد؛ نه صرفاً افزایش سطح زیرکشت.

جای خالی صنایع تبدیلی

یکی از ضعف‌های زنجیره سیب‌زمینی، وابستگی زیاد به بازار تازه‌خوری است. توسعه صنایع تبدیلی، فرآوری، بسته‌بندی و زنجیره سرد می‌تواند بخشی از محصول را از بازار روزانه خارج کند و امکان عرضه آن در زمان مناسب را فراهم آورد.
از سوی دیگر، ذخیره‌سازی هم نباید به معنای انباشت محصول باشد. بخشی از محصول می‌تواند متناسب با شرایط بازار در سردخانه نگهداری و در زمان افزایش تقاضا عرضه شود؛ موضوعی که به تنظیم بازار و کاهش نوسان قیمت کمک می‌کند.

تولید بیشتر؛ یا تولید هوشمندتر؟

چالش اصلی سیب‌زمینی همدان دیگر فقط «چقدر تولید کنیم» نیست؛ بلکه چگونه تولید، نگهداری و عرضه کنیم است. اجرای الگوی کشت در کنار مدیریت آب، تأمین به‌موقع نهاده‌ها، توسعه صنایع تبدیلی و تنظیم هوشمند صادرات می‌تواند تولید ۸۴۰ هزار تنی را از یک آمار صرف به یک مزیت اقتصادی پایدار تبدیل کند.
سیب‌زمینی همدان برای ماندن در سفره مردم، فقط به زمین بیشتر نیاز ندارد؛ به مدیریت بهتر از مزرعه تا بازار نیاز دارد.

صادرات؛ وقتی بازار داخل خالی شد
تجربه بازار سیب‌زمینی نشان داد که فاصله میان تولید و عرضه می‌تواند قیمت را تغییر دهد. در مقاطعی که صادرات رونق گرفت، بخشی از محصول از بازار داخلی خارج شد و بخشی نیز برای کشت و تأمین نیاز فصل بعد کنار گذاشته شد. نتیجه، کاهش عرضه در بازار و افزایش قیمت بود؛ تا جایی که محدودیت صادرات برای کنترل بازار داخلی در دستور کار قرار گرفت.
این تجربه نشان می‌دهد صادرات نباید در مقابل بازار داخلی قرار بگیرد. اگر تولید مازاد وجود داشته باشد، صادرات می‌تواند به نفع کشاورز و اقتصاد استان باشد؛ اما زمانی که بازار داخل با کمبود روبه‌روست، خروج محصول می‌تواند به افزایش قیمت برای مصرف‌کننده منجر شود.